Ontstaan van de naam Vollenbroek

Ontstaan van de naam Vollenbroek

Zoals een kind zijn ouders vraagt waar de kinderen vandaan komen zo zullen vele Vollenbroeken hun ouders ook wel gevraagd hebben waar de naam Vollenbroek vandaan komt, en in tegenstelling tot het antwoord op de eerste vraag was het antwoord op de tweede meestal geruststellend. Hier komen er enkelen :

De vader van Hans Vollenbroek van cluster 4, Albertus Vollenbroek, zei hem dat ‘broek’ afstamt van het Twentse woord ‘broak’ dat een lager gelegen stuk land betekent, en dat het woord ‘vol’ duidt op ‘middenin’, vandaar dus ‘Volintbroak’, oftewel midden in het broekland.

De vader van Frans Vollenbroek van cluster 2, Hendrikus Johannes, zei dat Vollenbroek genoemd is naar broek, een laaggelegen, drassig weiland, en dat vol op ‘veel’ slaat.

De vader van Herman Vollenbroek van cluster 1, Gerhardus Hermanus Marinus, zei hem dat Vollenbroek genoemd is naar een stuk land in Twente (een brook of broek, zoals hij dat vertaalde) dat zeer vruchtbaar (vol) was. De familie die daar woonde en het land bewerkte, werd naar dit stukje land vernoemd en zo is de naam Vollenbroek ontstaan.

En tenslotte, de moeder van Henk Lammertink, Frederika Johanna Vollenbroek, vertelde hem dat Vollenbroek zoiets betekent als onder water staand land. Het Nederlandse ‘broeklanden’ en het Engelse ‘brooks’ betekenen land dat geregeld onder water loopt.

In ieder geval, de meeste suggesties gaan ervan uit dat de boerderij, vanwaaruit de Vollenbroeken de wereld veroverden, zich bevond in een laaggelegen stuk grond. Het zou dus kunnen dat het er gedurende enkele jaargetijden weleens drassig was en dat er varens groeiden.

Volgens een artikel in de Oald Hengel van Jo Niks over de Marke Hasselo en Erve Vollenbroek is de naam Vollenbroek ontstaan uit de naam Varenbroec. Hij schreef dat de heer Varenbroec in 1381 te Hasselo een stuk land in pacht had dat later bekend werd onder de naam Erve Vollenbroek. Althans, dat het een pacht was maken wij op uit de passage die in het artikel werd geciteerd :

In die tijd  hout Arnd Sticke, to enen borchleen tot Diepenheim o.a. dat Varenbroec in den Kerspel van Oldensale, in den buurschap Hasselo…

Erg compleet is het citaat niet, we kunnen niet precies opmaken wat er werd vastgelegd, maar wat interessant is, is natuurlijk de naam Varenbroec. Pachtte hij een landje dat laag gelegen was waar varens groeiden, en heette zijn boerderij daarom Varenbroec, waarnaar hijzelf ook werd vernoemd ? We weten het niet, maar hoe het ook zei, deze heer Varenbroec uit 1381 wordt beschouwd als de eerste vertegenwoordiger van wat nu de gemeenschap Vollenbroek is, en dat moeten we voorlopig maar in ere houden.

Uit de kerkelijke gegevens die ons middels de Steggink transcripties beschikbaar zijn, zijn wij geen personen met de naam Varenbroec tegengekomen. Die archieven beginnen zo rond 1650 en in die tijd komen in Hasselo en Dulder verschillende namen voor die veel op Vollenbroek lijken, en die je zou kunnen onderverdelen in drie groepen: de Valenbroeck-en, de Vallenbroeck-en en de Vollenbroeck-en. Dit hebben we niet altijd consequent kunnen doen omdat ook de namen van kinderen uit één gezin niet altijd dezelfde waren. Bijvoorbeeld, het echtpaar Albert en Jenneken ten Vallenbroeck krijgt tussen 1644 en 1656 vier kinderen, waarvan er twee genoteerd worden als ten Vallenbroeck, één als Vallenbroecke en één als Valenbroeck. Een en ander zou kunnen zijn veroorzaakt door ofwel slordig handschrift van de pastoor die het in het kerkboekje opschreef, of een leesfout van de transcribent. Voor het laatste is wel begrip op te brengen als je de originele teksten in het Latijn ziet.

Tot in de tweede helft van de 17e eeuw blijven de drie naamsgroepen gelijkmatig verdeeld, maar geleidelijk aan blijft alleen de verzamelnaam Vollenbroeck over. Hoe dit precies gegaan is, is niet zo duidelijk. We zien bij de Vallen- en Valenbroecken wel dat er veel vrouwelijke nakomelingen zijn bij wie de naamsopvolging stopt, maar wat vreemd is, is dat aan het eind van de 17e eeuw nog wel enkele mannen met deze namen in het huwelijk treden maar dat daaruit geen kinderen voortkomen. Of ze ook inderdaad kinderloos zijn gebleven waardoor de namen Vallen- en Valenbroeck uitstierven, hebben we niet kunnen achterhalen. In ieder geval, de leden van de naamgroep Vollenbroeck waren meer successvol in het nalaten van hun naam, die in die tijd ook wel geschreven werd als Vollenbroek en Vollenbroock, maar uiteindelijk uitmondde in Vollenbroek. Bij het zoeken naar een voorvader zullen de Vollenbroeken van onze tijd dan ook vooral in deze groep moeten zoeken.

Bij het lezen van de clusterverhalen zult u bemerken dat kleine naamsveranderingen blijven voorkomen tot begin 19e eeuw, als de burgerlijke stand wordt ingevoerd. Het was tot die tijd ook gebruikelijk dat personen vernoemd werden naar de naam van de boerderij waarin zij woonden. Het is dan ook maar de vraag of alle Vollenbroeken van heden ten dage bloedverwanten zijn. Van enkelen van hen weten we dat dit niet het geval is en dat zij de naam Vollenbroek dragen omdat hun voorouders, afkomstig uit andere families, op Erve Vollenbroek in Hasselo of Dulder zijn gaan wonen. Andere Vollenbroeken, bloedverwanten in dit geval, hebben misschien een andere naam gekregen omdat zij zich vestigden in een boerderij met een andere naam. Een overzicht van de Erven in Hasselo en Dulder treft u hier aan.

Aan het eind van de 17e eeuw zien we dus steeds meer de naam Vollenbroek, vaak ook met een toevoeging zoals ‘van ‘t’, ‘ten’, ‘oude’ en ‘int olde’, hetgeen ons doet afvragen of deze toevoegingen werden gebruikt naar willekeur of dat de persoon weliswaar op Erve Vollenbroek woonde maar geen familie was. In ieder geval, ook deze toevoegingen verdwijnen en uiteindelijk blijft alleen de naam Vollenbroek over.

Maar niet in alle gevallen, want bijvoorbeeld de dubbelnaam Morsink Vollenbroek is ontstaan doordat een Vollenbroek op de boerderij Morsink ging wonen. Zie het verhaal daarover in cluster 11.  Ook is het gebeurd dat een Vollenbroek een andere naam kreeg, Volmbroek, door, naar we vermoeden, een administratiefout. Daarover kunt u alles terugvinden in de beschrijving van cluster 9, de Volmbroek familie. En ook is het gebeurd dat een Vollenbroek gedurende een periode een andere naam draagt maar uiteindelijk in de burgelijke stand, die in 1811 werd ingesteld, weer opduikt onder de naam Vollenbroek. Hierover kunt u lezen in cluster 5.